Nguyên tác trích từ tập truyện "Chuyện tình tự kể" do nhà xuất bản Tuổi trẻ phát hành. Một vài câu văn trong tác phẩm đã được ban biên tập Cội Nguồn sửa đổi cho suông sẻ hơn.

Bây giờ, tuổi đã gần sáu mươi, nhưng cứ nghe ai ru con, hát huê tình là dì tôi lại khóc.

"À ơi...Trách ai tham phú phụ bần, tham vàng bỏ nghĩa, thấy đèn quên trăng. Trách ai tham đó bỏ đăng, con sông nước chảy...

À ơi...Con sông nước chảy mà cứ khăng khăng đợi chờ..."

Dì tôi đã chờ hơn 40 năm. Năm xưa, cô gái vùng biển Cà Ná chân tay luôn tanh mùi cá làng chài gặp chàng sinh viên ở trọ từ tỉnh về nghỉ mát. Anh ta không bảnh trai nhưng hơi hướm lạ cũng đủ làm mê mệt cô gái mù chữ chân chất như dì. Anh ta kể như gió mơn man về một cuốn tiểu thuyết Ðài Loan nào đó. Chuyện kể rằng có một chàng hoạ sĩ tài hoa nọ đến một vùng biển nghèo rồi yêu một cô gái mồ côi bị bệnh tâm thần. Nhờ có chàng mà cô tỉnh trí dần. Ðến ngày chàng phải về vì đã có vị hôn thê xinh đẹp và giàu có đang chờ chàng ở nơi thành thị xa hoa. Chàng phải về để làm lễ cưới. Sau khi kết hôn chàng mới biết mình sống trong một cuộc hôn nhân chẳng hề có chút tình yêu. Một đêm tối, chàng rời bỏ căn nhà ấm cúng xa hoa để quay về vùng biển, nơi cô gái mồ côi vẫn đang chung thủy đợi chờ...

Dì tôi không may mắn như cô gái trong cuốn tiểu thuyết ấy. Chàng thanh niên của dì biến đi không một lần quay lại sau khi hưởng no nê tình yêu của dì. Của cải để lại cho dì là cuốn tiểu thuyết dịch rách bươm, lem luốc. Giữ cuốn sách ấy, dì mày mò học chữ. Ðọc thông viết thạo rồi dì viết lá thư đầu tiên cho người tình. Rồi lá thư thứ hai, thứ ba, bao nhiêu lá nữa gởi đi nhưng chẳng bao giờ dì được hồi âm. Ðể tránh sự chú ý của trai chài trong làng, dì tôi cắt đi mái tóc dài chấm gót và hứa khi tóc dài như cũ thì dì sẽ quên người yêu để đi lấy chồng.

Sự đời vật đổi sao dời, bão biển đã làm cho đám thanh niên sung sức của vạn chài Cà Ná đi mãi không về. Tuổi xuân dì trôi qua trong cái thôn xóm chỉ còn lại phụ nữ, người già, con nít. Rồi nạn đói xảy ra. Dì tôi với mái tóc xơ xác chạy lo từng mẻ gạo, con cá hôi ngoài bãi. Tóc dì chẳng bao giờ mọc dài trở lại, nó suy kiệt dần như thân xác héo hắt của dì. Ba mươi tuổi mà dì đã nhìn như một người ngoài năm mươi.

Lúc nào tôi từ thành phố về thăm cũng thấy dì gầy ốm, chân chất hỏi thăm: "Ông ấy độ rày thế nào?". Ông ấy chính là chàng thanh niên thời trẻ của dì. Từ khi về thành phố, hoàn cảnh của ông buộc ông ngưng ngang việc học. Ông đi dạy tiếng Anh cho những người chờ xuất cảnh rồi chính ông cũng tìm cách vượt biên nhưng không thoát. Bao năm qua dì tôi vẫn thường gởi tiền, quà đến tiếp tế cho ông. Tuy ông nhận lấy nhưng chẳng bao giờ nói một tiếng cám ơn. Với ông, dì tôi chỉ là một cái bóng bên đường, dại khờ. Chỉ có dì tôi, giống nhiều phụ nữ miền quê chân chất khác, cứ im lặng và thuỷ chung dai dẳng...

Tôi dấu không cho dì biết bây giờ ông ta đã có vợ mới. Vợ ông là một bà giàu có. Ông chẳng còn thiết gì đến chuyện cũ mà dì tôi thì vẫn hoài tưởng mãi về một mối tình xưa.

B. N.