Tran Tien

Nốt nhạc nguyên thủy

Về nhiều lý do khiến mọi người ở Việt Nam hiện nay thích hát nhạc do Trần Tiến sáng tác.

(viết theo bài của Maria Cheng và Craig Thomas trên tạp chí ASIAWEEK )

Nhạc sĩ Trần Tiến (hiện sống ở Việt Nam) vốn quý trọng sắc thái riêng trong sáng tác hơn tất cả mọi điều, vì thế ông làm nhạc theo cách của ông cảm hứng chứ không muốn bắt chước ai cả! Trần Tiến rất khác với những nhạc sĩ đồng nghiệp của ông ở chỗ ông không bao giờ đi tìm ý tưởng cho giòng nhạc của mình bằng cách ngó sang các nước phương Tây. Người nhạc sĩ 53 tuổi này đã từng nói rằng: "Tôi không bao giờ lắng nghe nhạc của người khác!" Mặc dù Việt Nam đã bị nhạc Pop tây phương tràn ngập trong cả thập niên qua, ông cũng không hề chịu thua trước sức ép của thị trường âm nhạc. Trần Tiến tâm sự: "Tôi sáng tác nhạc cho những gì tôi cảm thấy thật quyến rũ, tôi không chỉ làm nhạc theo cách mà mọi người thích nghe!".

Trần Tiến đã thật may mắn vì đồng bào Việt nam lại rất thích nghe giòng nhạc độc đáo của ông, trong đó trộn lẫn nhiều hương sắc của nhạc Jazz, nhạc Rock và nhạc đồng quê. Nhiều người sành điệu đã cho rằng cứ 3 người Việt thì có ít nhất một người biết đến và khen tặng những lời nhạc của Trần Tiến. Kể từ ngày ra mắt bản nhạc đầu tiên cách đây 40 năm, ông đã trở nên một kẻ nổi tiếng khắp nước nhờ vào việc cải tiến nhạc cổ truyền theo những phong cách hiện đại. Kết qủa của việc làm tâm huyết này đã khiến bao nhạc sĩ khác phải hổ thẹn vì những sáng tác nặng tính sao chép lai căng của họ.

Thêm vào đó, những ngày vinh quang của Trần Tiến không phải chỉ là ở trong qúa khứ. Với sự trợ giúp của cô cháu gái ca sĩ là Thu Hà, là kẻ có một giọng hát làm mê mệt lòng người, sự nghiệp rạng rỡ của ông hầu như mới chỉ là bắt đầu. Cùng với cô cháu gái, Trần Tiến dậy tiếng Việt để có thể cảm thụ được những điều mới mẻ trong âm nhạc Việt sâu sắc hơn nữa. Trần Tiến nói bằng giọng qủa quyết: "Thu Hà sẽ là người Việt Nam đầu tiên biết phối hợp nhạc Jazz với âm nhạc Việt hiện đại, tôi không có chọn lựa nào hơn là phải sáng tác riêng cho Thu Hà. Cô ấy là người duy nhất có thể hiểu được hết ý nghĩa trong những sáng tác của tôi!"

Thu Hà cũng tốt nghiệp Viện Âm nhạc Hà Nội như chú mình, trong giọng hát của cô có âm hưởng của đủ những thể loại nhạc như Rock (nhạc dân gian hiện đại thường chơi với nhịp điệu mạnh của đàn ghi ta điện, loại nhạc này là hậu thân của nhạc Rock-and-Roll, vốn giản dị hơn), Blues (nhạc buồn chậm của miền nam nước Mỹ), Gospel (âm nhạc của các tôn giáo) và nhạc Jazz (nhạc của người Mỹ da đen, cường độ mạnh và nhiều lúc có những nốt nhạc lệch). Tuy Thu Hà mới chỉ ra được 2 đĩa nhạc hát một mình, nhưng cô đã được xếp hạng đầu cùng với một ngôi sao nhạc Rock khác là Mỹ Linh nhân một cuộc thăm dò của một tờ báo địa phương trong năm 1999. Cô cũng có mặt trong khoảng 20 CD khác hát với nhiều nghệ sĩ hàng đầu của Việt Nam.

Trên giấy tờ sổ sách thì những CD của Thu Hà đã bán được khoảng 20.000 cái, nhưng con số thật sự thì rất khó lòng biết được vì người ta thường sao chép lại những đĩa nhạc bán chạy và cũng dùng chung nhau các đĩa nhạc nữa. Tuy nhiên theo các người thành thạo trong ngành âm nhạc nghệ thuật thì Thu Hà đã phải có số bán gấp 5 lần như vậy!

Trần Tiến chỉ mới có được một CD cùng với cô cháu, nhưng ông đã có khoảng 50 nhạc phẩm được thu âm cũng như được những ca sĩ khác trình diễn mà con số bán được chính thức đã lên nhiều trăm ngàn bản. Có lẽ điều đáng hãnh diện và đáng ca ngợi nhất ở người nhạc sĩ này là nhạc của ông không những đã trở thành những tiêu chuẩn cho các nghệ sĩ biểu diễn, mà nó còn là của mọi người bình thường trong cuộc sống hằng ngày.

Trần Tiến cũng là người nghệ sĩ đầu tiên thành công trong việc kiện cáo những vi phạm bản quyền sáng tác của mình. cách đây vài năm, ông đã được tòa án cho hưởng bồi thường khoảng 1.500 Mỹ kim, tạo ra một tiền lệ thuận lợi cho nhạc sĩ nói chung, bây giờ người khai thác việc thu âm nhạc phải được phép của nhạc sĩ sáng tác và phải trả tiền bản quyền nhiều hay ít dựa theo số bán được.

Trần Tiến sinh năm 1947 tại tỉnh Hà Tây và lớn lên trong một thời kỳ gọi là "chiến tranh chống Mỹ" (the American war, trong khi người Mỹ lại gọi đây là cuộc chiến tranh Việt Nam, the Vietnam war)). Tuy phải ra tiền tuyến, ông đã phục vụ như một cán bộ văn hóa, nghĩa là chỉ để góp vui văn nghệ cho lính chiến chứ không trực tiếp chiến đấu. Chính vì bị đắm chìm trong lịch sử đau thương của đất nước như thế, cảm hứng sáng tác nhạc của ông đã phần nhiều được lấy từ kinh nghiệm bản thân về chiến tranh, ông tập trung vào các chủ đề về sự mất mát, những nỗi thống khổ không sao tránh được trong chiến tranh, và cả những cảm xúc rất tương phản với nhau về ý niệm quê hương. tổ quốc. Sức thu hút lạ lùng của nhạc Trần Tiến, là khả năng xuyên qua được tâm hồn của mọi tầng lớp người cũng như những dị biệt về giai cấp xã hội, đã khiến ông trở thành người "nghệ sĩ của mọi người".

Trần Tiến không chịu nhận mình là người nhạc sĩ của âm nhạc hiện đại (pop artist). Theo ông, điều đó chỉ hàm ý ông sẽ sẵn sàng hy sinh phẩm chất nghệ sĩ cao đẹp của mình để chiều theo thị hiếu của đám đông. Nhạc của ông không hề có tính công thức cứng ngắc, vì thế nó khác hẳn những đoạn nhạc tẻ nhạt thường thấy trong loại nhạc pop đang được thịnh hành. Trái lại, chúng có tính cách kể chuyện hay đối thoại thật mạnh mẽ. Loại nhạc được nhiều người biết đến nhất của Trần Tiến là "dân ca", vì rất ít khi ông đi quá xa chủ đề nguồn gốc Việt nam của ông.

Tuy vậy, giữ được truyền thống chỉ là điểm khởi đầu của cái hay trong nhạc Trần Tiến, người đã biến đổi dân ca thành một thể loại nghệ thuật hiện đại với nhiều ý nghĩa sâu sắc đằng sau nó.

Chẳng hạn trong bài hát "Chị tôi", Trần Tiến đã kể lại câu chuyện cảm động của một cố gái đã hy sinh tất cả để lo cho mẹ và các em của mình. Ông đã giải thích rằng: "Trong mỗi gia đình, luôn luôn có một người chịu thiệt thòi cho những người khác được yên vui! Tôi muốn viết về con người đã hy sinh chính mình cho kẻ khác đó!".

Người nhạc sĩ nổi tiếng này cũng thường tham gia tích cực vào những phong trào xã hội, kể cả một chương trình kế hoạch hóa gia đình do Liên Hiệp quốc bảo trợ nữa! Trong chương trình giáo dục này, Trần Tiến đã soạn ca khúc "Lá Diêu Bông", kể chuyện một cô gái sẽ lấy một người con trai sau khi anh ta đem về được cái lá của một loại cây thần thoại. Bài hát này khuyên nhủ thanh niên thiếu nữ đừng vội vã trong việc lập gia đình, và nó đã trở nên rất phổ thông trong cả nước từ Nam ra Bắc.

Bản nhạc mới nhất của ông là "Sắc Mầu", xem ra cũng sẽ trở thành một bài hát được ưa chuộng nhất nữa. Những người đã được nghe nó đang nói rất nhiều về bài hát này mà cô Thu Hà sẽ hát trong đĩa nhạc sắp ra của cô. Bài hát nói lên sự tuyệt vọng vô ích trong việc cố tìm kiếm cái linh hồn của con người trong các bức tranh vẽ, bài hát này được ông viết riêng cho cô Thu Hà. Rồi những ca khúc sau này sẽ còn hay hơn nữa, Trần Tiến thường nói rằng bài hát ông ưng ý nhất là bài hát ông chưa hề soạn ra. "Ðể viết một bài hát mới tôi chỉ cần 15 phút và ...50 năm kinh nghiệm".