Trần Khánh Linh (Cần Thơ, VN)

ùng với trào lưu phát triển của xã hội, các phương tiện giao thông không còn phù hợp dần dà bị đào thải. Hình ảnh những chiếc cầu tre lắc lẻo, những chiếc thuyền con, hay những chuyến phà Mỹ Thuận sớm khuya đưa rước khách... đã bao đời gắn bó với đời sống xã hội, đi vào nhiếp ảnh, thơ ca, vào hồn vào máu thịt của người dân đồng bằng sông Cửu Long, giờ đây đã vắng bóng. Cũng với số phận như  thế, những chiếc xe lôi miền lục tỉnh Nam kỳ cũng sắp sửa hòan thành sứ mệnh lịch sử của mình để đi vào ...chuyện đời xưa!

Ai khai sinh ra xe lôi?

Một vài tài liệu sưu khảo đã cho rằng, xe lôi xuất hiện ở Nam kỳ lục tỉnh vào những năm 1930 cùng thời với xe kéo nhưng không nói rõ ai là tác giả hoặc nó du nhập từ đâu.

Chiếc xe lôi đầu tiên được cấu tạo đơn giản bằng một chiếc xe đạp đòn giong, phía sau gắn một thùng dài chừng 1,8m, có hai băng cho 4 khách ngồi, hai chỗ ngồi phía sau có băng nệm để khách dựa lưng. Sau đó để  giải phóng sức lao động người ta mắc thùng xe vào đuôi những chiếc xe gắn máy. Đến những năm 1965- 1970, những chiếc xe lôi gắn máy hiệu Sach, Gobel, Push xuất hiện khắp các ngã đường... lúc đó  chưa có xe lôi máy hiệu Honda, Suzuki, Kawasaki phát triển như bây giờ. 

Khi các chiếc xe lôi máy ra đời ngày càng nhiều thì xe lôi đạp cũng mai một dần. Một phần vì nó không đáp ứng được nhịp sống ngày một hối hả, mặt khác vì nó dễ làm động lòng trắc ẩn của khách khi thấy mình nhẫn tâm ngồi cho người khác gò lưng gắng sức đạp, nhất là phải ì ạch đẩy xe khi lên dốc cầu.

Có một điều lạ là xe lôi chỉ phát triển nhiều ở khu vực Miền Tây từ Tiền Giang, Bến Tre, An Giang xuống  các thành phố Cần Thơ, Sóc Trăng , Bạc liêu và cuối cùng là Cà Mau. Tuy các xe lôi đều có cấu tạo giống nhau, nhưng trải qua thời gian dài phát triển, thùng xe lôi ở mỗi tỉnh cũng có dáng vẻ riêng so với hình dáng ban đầu và mui xe cũng được cải tiến có mui xếp, mở để che nắng che mưa. Vì sự khác biệt ngắn dài đôi chút, có mui hoặc không mui nên chúng còn có các tên gọi khác như xe “tàu mo”, xe “máng heo” hay “ xe vua”....

Xe lôi  - Lợi và bất lợi

Theo thống kê của ngành giao thông công chánh, Cần Thơ hiện có 1.100 xe lôi xe ba gác máy họat động trong các tổ chức (Hợp Tác Xã) tại 23 bến trong toàn thành phố và khoảng 1.500 xe lôi hoạt động không đăng ký. Chúng ta cũng có thẻ hiểu rằng như vậy xe lôi đã trở thành miếng cơm, manh áo của hơn 2.600 hộ gia đình. Vào thời điểm xe lôi bùng phát, tỉnh Cần Thơ (cũ) có khoảng 3.500 chiếc. Một con số không nhỏ. Trung bình một xe lôi mỗi ngày kiếm được từ  20.000 đến 55.000 đồng cũng tạm đủ sống qua ngày.

Nhiều gia đình có hai ba đời hành nghề xe lôi vì nó không đòi hỏi tri thức nhiều vì vậy với một bộ phận cư dân thành thị nghề xe lôi từ lâu đã bó như máu thịt của họ. Ông Võ Văn Mạnh, hiện là chủ nhiệm HTX xe thô sơ, cũng là một trong những người hành nghề xe lôi lâu đời ở đất Cần Thơ cho biết: Chính nhờ nghề xe lôi mà ông đã nuôi sáu người con ăn học nên người, trong đó bốn người tốt nghiệp đại học và hai người tốt nghiệp cao đẳng. Nhưng xe lôi đâu chỉ làm no lòng chủ, mà còn làm đẹp lòng khách.

Đối với lớp người trung lưu và dân lao động nghèo thành thị thì xe lôi là  phương tiện rất thân thuộc bởi khả năng cơ động, tiện lợi và nhất là vừa với túi tiền. Xe lôi có thể dễ dàng, tiện lợi vào các ngỏ hẽm mà xe bốn bánh không thể vào được để chở hàng, chở khách.

Các hộ tiểu thương đều có xe lôi “ mối” để mỗi sáng, mỗi chiều đưa hàng ra chợ và chở hàng về. Những trường hợp bệnh hoạn, tai nạn khẩn cấp thì xe lôi tỏ ra rất hữu hiệu.

Với người dân thì như vậy, còn với khách du lịch khi đến Miền Tây thì xe lôi như là nguồn cảm hứng! Những đoàn xe, cứ hai- ba người một chiếc, dong thành đoàn dài vòng quanh thành phố, hoặc len lõi trong các hương lộ dẫn về các vườn du lịch sinh thái, đến các điểm vui chơi giải trí ...là một thú thư giãn! Tốc độ xe vừa phải, vừa đi du khách có thể vừa nhìn ngắm phố phường, cảnh vật, sông nước hữu tình,  hít thở hương vị đồng quê, vừa nghe bạn đồng hành giới thiệu về các địa danh vừa đi qua...nếu thích thì dừng. Dong hết một vòng vài chục cây số chỉ mất từ 15 đến 30.000 đồng, thật tiện lợi và thú vị!

Thế nhưng khi xã hội càng phát triển, phương tiện giao thông càng trở nên phong phú thì xe lôi đang đứng trước nguy cơ bị khai tử. Nhiều địa phương như Thành phố Cần Thơ, các tỉnh Vĩnh long, Sóc Trăng, Trà Vinh... cũng đang có kế họach  từ hạn chế hoạt động trên một số tuyến đến dẹp hẳn lọai phương tiện này.

Tại Cần Thơ, trong thời gian qua tai nạn giao thông liên tiếp xảy ra mà trong đó liên quan đến xe lôi chiếm trên 1/3. Mặt khác trên các tuyến đường, do lưu lượng xe quá đông khiến cho xe lôi hoạt động khó khăn, đường phố càng thêm chật chội, lưu thông kém an toàn.Từ ngày 1 tháng 6 năm 2004, chỉ thị cấm xe lôi, xe ba gác lưu thông trên tuyến Quốc lộ 1, và tuyến Quốc lộ 91 của UBND thành phố Cần Thơ bắt đầu có hiệu lực.

Nhiều người đã có hai ba mươi năm, gắn bó với chiếc xe lôi, no đói nhờ xe lôi khi nghe tin này đã không khỏi bàng hoàng, lo lắng! Trước mắt, có khoảng 500 xe lôi, xe ba gác phải ngưng hoạt động trên hai tuyến đường chính để đến năm 2005, Thành phố Cần Thơ sẽ thay thế hoàn toàn phương tiện này bằng phương tiện giao thông công cộng chủ yếu là xe búyt. Sau một tuần thực hiện, trên các tuyến quốc lộ 1 và quốc lộ 91 trật tự giao thông đô thị đã được thiết lập, mọi người dân đều cảm nhận đường thông hè thoáng hơn.

Tuy nhiên một sự vĩnh viễn ra đi nào cũng sẽ mang theo biết bao nỗi niềm. Xe lôi rồi sẽ vắng bóng để đi vào chuyện đời xưa, như  thôn quê đang vắng dần mấy nhịp cầu tre lắc lẻo, thay vào đó là những chiếc cầu bê tông vĩnh cửu. Đổi thay để phát triển là sự đổi thay hết sức cần thiết cho dù có luyến tiếc. Vấn đề đặt ra là làm thế nào một khi thành phố không còn xe lôi thì các phương tiện giao thông công cộng khác phải đáp ứng được yêu cầu đi lại và vận chuyển của người dân, cũng như những giải pháp hỗ trợ vốn, đào tạo nghề, giải quyết việc làm để người chạy xe lôi, xe ba gác an tâm chuyển nghề, ổn định cuộc sống.

Bài viết trên đây là của bạn đọc Trần Khánh Linh (Cần Thơ) gửi cho coinguon. Chúng tôi rất hoan nghênh bài viết có giá trị này, nhưng cũng không có khả năng kiểm chứng sự chính xác của các dữ kiện trong bài. Bạn đọc nào có ý kiến khác xin đóng góp  thêm. Rất cám ơn bạn Trần Khánh Linh.

 Trở về đầu trang - Truyện ngắn - Phụ nữ - Trẻ em - Văn nghệ - Khoa học kỹ thuật

Y tế & Sức khỏe  

Bạn đọc có thể đánh dấu bất cứ chữ nào (Anh hay Việt ngữ) trong trang này rồi nhấn chuột vào ô AltaVista ở trên để tìm những mạng điểm (websites) có liên quan!